Главная страница
Навигация по странице:

  • Қазақстандағы қоғаммен байланыс:мәселе-әрекет-шешім

  • ТМД елдеріндегі жұртшылықпен байланыс

  • 1.PR-дың даму тарихы,АҚШ тәжірибесі.

  • Қоғаммен байланыс саласы бойынша ХалықаралықАссоциацияның кәсіби мінез-құлық Кодексі

  • I. Жеке және кәсіби адалдық

  • II.Тұтынушылар мен қызметкерлермен қарым-қатынас

  • III. Қоғаммен және БАҚ-мен байланыс

  • IV. Әріптестерменқарым-қатынас

  • ОЛЖАС КУРСОВОЙ. Курсты Жмыс


    Скачать 61.08 Kb.
    НазваниеКурсты Жмыс
    АнкорОЛЖАС КУРСОВОЙ.docx
    Дата16.03.2019
    Размер61.08 Kb.
    Формат файлаdocx
    Имя файлаОЛЖАС КУРСОВОЙ.docx
    ТипДокументы
    #28239
    страница1 из 2
      1   2

    Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті

    КУРСТЫҚ
    ЖҰМЫС

    Тақырыбы:PR-дың негізгі принциптері


    Орындаған:Оспанжанов Олжас

    Тексерген:Нұржанова Ш.С


    Алматы 2012 жыл

    МАЗМҰНЫ

    1. КІРІСПЕ
    2. Қазақстандағы қоғаммен байланыс мәселесі
    3. Еліміздегі РR-дың неігізгі бөлімдері
    4. PR-принциптеріне сүйене отырып талдау жасау
    5. Кәсіби PR қызметінің даму ерекшелігі
    6. PR-технологиялардың қызметтері
    7.Қоғаммен байланыс саласындағы даму деңгейі 8.ҚОРЫТЫНДЫ
    9.ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: Жетпісбай Бекболатұлы «PR және жарнама» «Қазақ университеті» 2010 жыл (8 бет), Сұлтанбаева Гулмира Серікбайқызы «БАҚ-тағы саяси коммуникация:шетелдік тәжітбие және Қазақстан» Алматы 2010 жыл (20 бет) Yourvision.kz ,Baq.kz ,Kazgazeta.kz , issuu.com ,economkaz.kz .

    КІРІСПЕ

    Қазақстанда жұртшылықпен байланыс өзіндік жүйе, әлеуметтік институт ретінде қалыптасу үстінде. Үкіметтік және бизнестік құрылымдардың PR қызметтері жұмыс істеуде. Қазақстандық PR агенттіктерінің саны өсе түсуде. ҚР Жұртшылықпен байланыс жөніндегі ұлттық ассоциациясы және Қазақстан PR кәсіпқойларының «PR-шы» клубы сияқты алғашқы қоғамдық бірлестіктер пайда болды.Қазақстан Республикасының жұртшылықпен байланыс жөніндегі ассоциациясы (ЖБҰА) PR нарығында кәсіби қызмет көрсететін бірнеше компанияның бастамасы бойынша 2001 жылы құрылды. ЖБҰА-ның құрылтайшы-мүшелері заңды тұлғалар болып табылады. Қазіргі таңда ЖБҰА мүшелері қатарына «BRIF Research Group» Әлеуметтік және маркетингтік зерттеулер агенттігі, Қазақстан Баспасөз клубы, «Ренессанс» коммуникативтік менеджмент агенттігі, Ұлттық баспасөз клубы, «Имидж-Партнер» коммуникациялық тобы, «Медиа-Систем» агенттігі, «PR-Management Company» агенттігі кіреді.ЖБҰА-ның негізгі миссиясы-Қазақстанда кәсіби PR индустриясын қалыптастырып, дамыту. Өз іс-әрекеті арқылы ЖБҰА Қазақстанда азаматтық қоғамның орнау үдерісіне араласатын болады. Жарғылық мақсаттарына ЖБҰА мынадай әдістермен қол жеткізеді: Қазақстанның PR агенттіктері, сондай-ақ корпоративтік PR-мамандары арасындағы қарым-қатынастарды дамыту; кәсіби этика стандарттарын енгізу; жоғары оқу орындарымен және мемлекетпен өзара бйаланыста болу; халықаралық ынтымақтастық; сала мүдделерін БАҚ-та және мемлекеттік органдарда қолдау; еліміздің PR мамандарының біліктілігін арттыруға жәрдемдесу; сала мүдделерін қорғай отырып, Қазақстанның бизнес-қауымдастығымен қарым-қатынас жасау; саланың имиджін арттыруға жәрдемдесу.ЖБҰА сияқты ассоциациялар әлемнің өзге елдерінде бірнеше ондаған жыл бойы жұмыс істеп келеді. Қаз тұрып, қалыптасқанына 15 жылдай ғана болған Қазақстанның PR нарығы кәсіби деңгейге көтерілді. Ассоциация мүшелері 2008 жылғы 17 маусымдағы жалпы жиналысында Қазақстан Республикасының жұртшылықпен байланыс саласындағы кәсіби және этикалық принциптер кодексін қабылдады. Кодекс мақсаты – жұртшылықпен байланыс нарығының негізгі ойыншылары ұстануға міндетті нақты этикалық және кәсіби бағдарларды белгілеу.Еліміздегі жұртшылықпен байланыс мамандарының саны бес мыңнан асып жығылады. Яғни, бұқаралық ақпарат құралдарының, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың өкілдерімен кәсіби тұрғыда жұмыс істей алатын кадрларға деген сұраныс бар.Жұртшылықпен байланыс саласы біздің елімізде соңғы 15 жылда қызу дамып келеді. Осы саладағы жоғары білімнің болуы әлемнің барлық дамыған елдері үшін заңды.


    Қазақстандағы қоғаммен байланыс:мәселе-әрекет-шешім

    Бүгінгі таңда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде, Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінде, Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде, Халықаралық бизнес университетінде (UIB) қоғаммен  байланыс мамандығы бойынша сапалы білім беруге қажетті материалдық-техникалық база мен кәсіби оқытушылар құрамы бар. Қазақстанда қоғаммен  байланыс бойынша мамандар даярлау жөніндегі білім беру бағдарламасы сыннан өткен жүйеге сүйенеді, оған жоғары университеттік білім ауқымындағы іргелі жалпы білімдік пәндер, сондай-ақ үш негізгі бөліктен – жалпыгуманитарлық пәндерден, журналистік және мамандық пәндерінен тұратын, мамандықтың білім кешенін түзуге бағытталған пәндердің қомақты тізімі кіреді.
    Оқуды «жұртшылықпен байланыс» мамандығы бойынша тәмамдаған түлектер мемлекеттік мекемелерде, әралуан меншік түріндегі кәсіпорындар мен қоғамдық ұйымдарда баспасөз хатшысы, жұртшылықпен байланыс жөніндегі кеңесші болып жұмыс істей алады. Іскерлігін көрсете білген алғыр жастардың арасында мекеменің бірінші басшысының орынбасары сияқты биік лауазымға жеткендер де бар.
    Осы мамандық бойынша білімін тереңдеткен түлектер еліміздің жағымды инновациялық бет-бейнесін қалыптастыру саласында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болады. Бұл, әсіресе, еліміздің экономикалық әлеуетінің артуымен тікелей байланысты. Елбасы жоғары дамыған 50 ел қатарына қосылу міндетін алға қойып отырған қазіргі таңда еліміздің бәсекелестік артықшылықтарын әлемдік деңгейде насихаттай білудің маңызы арта түсуде.Қазақстандағы қазіргі қоғаммен байланыс негізінен 4 салада дамып келеді.Олар:үкіметтік PR,саяси PR,коммерциялық PR, PR туралы білім беру саласы.Үкіметтік пиар.Біздің елімізде қоғаммен байланыстың батыстық үлгілері 1991 жылдан бастап пайда бола бастады.Белгілі журналист С.Матаев мемлекет басшысының алғашқы баспасөз хатшысы болып тағайындалды.Кейіннен ол Ұлттық баспасөз клубын ашты.Оның бүгінде Астана,Шымкент,Ақтөбе қалаларында филиалдары бар1995-1997 жылдары премьер-министрдің баспасөз хатшысы қызметін атқарған Ә.Қосанов біздің елімізде бірінші рет Үкімет басшысының баспасөз хатшысы қандай болуы керек екенін өз ісімен танытты.Ел үкіметі соңғы 4-5 жылда қоғаммен байланыстың қажеттігін сезіне бастағандығын «ҚР Мәдениет,ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі» атауынан-ақ көре аламыз.Мұндай басқарма-бөлімдер облыстық және қалалық әкімшіліктерде кездеседі.Бірақ өкінішке орай ,ол әкімшіліктердегі өоғаммен байланыс үшін жауап беретін қызметкерлер өзінің қызметтік функциясын айқын түсінбейді.Себебі,олардың арнаулы кәсіби  білімі жоқ.

    Қазақстан Республикасының Парламентінің қос палатасындағы баспасөз қызметінің штатында 3-4 адам ғана жұмыс істейді.Олар өздерінің бүкіл қызметі депутаттардың брифингтері мен баспасөз мәслихаттарын ұйымдастырып берумен ,сондай-ақ ірі бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерін акредитациялық тіркеуге алып,оларға алдағы күні қаралатын  заң жобалары мен шағын пресс-релиздер таратумен шектеледі деп есептейді.Ал парламент жұмысы туралы қоғамдық пікірді жинау,талдау,болжау жасау қызметтерін басқа бөлімдер атқаруға тиіс деп ойлайды.

    Саяси пиар.Қоғаммен байланыстың дамуына ерекше үлес қосатын саяси кезең ол-сайлау науқаны.Біздің елімізде 1999 жылғы 10 қаңтарда өткен ҚР Президентінің сайлауы кезінде ғана пиар технологиялар кеңінен пайдаланылды.Әсіресе сайлау науқанының қарсаңындағы президенттікке үміткерлердің баспасөз бетіндегі  саяси тартыстарды көпшіліктің көңілінде айтулы саяси-шоу ретінде есте қалды.Мысалы,Ғани Қасымұлының  КТК телеарнасындағы саяси ойыны ерекше әрі сәтті шыққан.

    Парламенттік сайлаулардың ішінде 1994 жылғы сайлауды мамандар Қазақстан тарихындағы алғаш рет нағыз бәсекелестік жағдайында өткен депутаттық сайлау деп бағалады.Бірақ ол кезде 1999 жылғы өткен парламенттік сайлаудағыдай пиар технологияларын білместіктен пайдаланылмағаны мамандарға түсінікті.1999 жылғы депутаттар сайлауында бірнеше саяси пртиялар өздерінің имиджін БАҚ арқылы әсерлі түрде жасай алды.Әсіресе,жаңадан құрылған Азаматтық партиясы қоғаммен байланыстың  шетелдік үлгілерін сауатты түрде пайдалана білді.

    Бір өкініштісі,бұл сайлауларға саяси кеңесші ретінде Ресейдің және жекелеген батыс елдерінің имиджмейкерлері ғана тартылды.Ал отандық сайлау кеңесшілерінің қызметі ойдағыдай пайдаланылған жоқ.Егер бізде кәсіби мамандардың дайындалмағанын ескерсек,бұл түсінікті де.Содан кейін,көптеген депутаттыққа үміткерлердің пиар мамандарының қызметін қажетсінбегенін де айта кету керек.Депутаттыққа үміткерлер  сайлау технологияларына емес,жоғары биліктің өзіне сайлау науқанында қолдау кқрсету туралы уәдесіне  кқбірек сенетін көрінеді.Яғни,бізде демократиялық сайлау әдіс-тәсілдерінен гөрі бұрынғы әкімшілік-әміршілдік тәсілдер әлі күнге дейін орын алып келеді.

    Саяси пиар біздің елімізде 2001 жылдың қазан-қарашасынан бастап 2002 жылдың сәуір-мамыр айларына дейін созылған үкіметтік дағдарыс кезінде  ақпараттық соғыс нысанында айқын көрініс тапты.

    Коммерциялық мекемелердегі PR-ға тоқталатын болсақ,мұнда да өзіндік ерешеліктеріміз бар.Мәселен,1990-шы жылдардың басында Қазақстанда жарнама нарығы қарқынды түрде дамыды,тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары пайда болды,жарнама өнімін өндірушілер көбейді.Осыған орай,жарнама мен пиар тығыз байланыста қарастырылды,екуі бір деген мағынада ұғынылатын болды.Сол түсінік әлі күнге дейін кәсіпкерлердің санасында біржола қалыптасып қалғандай.Көптеген жарнама агенттіктері өздерін әрі пиар агенттігі деп таныстырады.Ірі компаниялар мен фирмалардың жарнама бөлімдері қоғаммен байланыс қызметін қоса атқарады.Осыдан болу керек «жай жарнама»және «саяси жарнама»деген ұғымдар қалыптасқан.

    Жалпы алғанда,шетелдің инвестор компаниялары болмаса,отандық акционерлік қоғамдар мен фирмалар өнеркәсіп,сауда және қызмет көрсету салаларында қоғаммен байланыс қызметін ойдағыдай пайдаланып отырмағаны байқалады.

    PR туралы білім беру саласы.Қазақстанда пиардың қалыптасуы үшін мына 3 аспект өте маңызды:

    -Оқу-ағарту қызметі;

    -PRДамуы мекеменің басқару ісіндегі аса маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырылуы;

    -PR Технологияларының да және қызметінің де сапасының артуы.

    Осылардың ішінде ерекше атап өтетін қыры,бұл-пиар туралы білім беру саласы.Қазақстанның жоғарғы оқу орнындарындағы пиар жөніндегі оқытушылар кадрын дайындамай тұрып,нарық дамуы табысты болады деп күту мүмкін емс.Білікті маман дайындау-бұл біздің проблемаларымызыдың оң шешім табуына жасалатын ең басты қадам.

    Пиар пәнін оқыту әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің халықаралық журналистика кафедрасының студенттеріне 1997-1998 оқу жылынан бастап қолға алынды.2000-2001 оқу жылы «қоғаммен байланыс»жеке мамандық ретінде оқу бағдарламасына енгізілді.Осы мамандықтың негізінде біздің факультетімізде 2001-2002 оқу жылының басында «БАҚ менеджменті және жарнама»деп аталатын жаңа кафедра ашылды.Журналистика факультеті аталмыш жаңа мамандық бойынша екі рет оқуға талапкерлерді қабылдады.Бұрын 1990 жылдардың басында бұл мамандық Қазақстанда КИМЭП-те ғана дайындалатын.1998 жылдан бастап Алматы менеджмент мектебінде де оқытылатын болды.

    Оқу ісіндегі ең басты мәселе-практик-оқытушылардың аздығы.Екінші-оқулық мәселесі.Бізде Қазақстан жағдайына байланысты жазылған бірде-бір оқулық жоқ.Сонымен қоса біз,студенттер мен оқытушылар қауымы оқу процесіне қатысты материалдарды орыс тілінен қазақ тіліне аударып оқуға мәжбүрміз.Бірақ бұл жақын болашақтың еншісіндегі іс деп ойлаймын.

    PR ғылымы туралы сөз етсек,онда сайлау технологияларына қатысты саясаттану ғылымы бойынша бірнеше кандидаттық еңбектер қорғалды.2001 жылы белгілі саясаткер Е.К.Ертысбаев докторлық еңбек жазды.ҚазМҰУ-дің доценті Л.Ф.Адилова еліміздің танымал саясаткерлерінің имиджін зерттеп жүр.Саясаттану ғылымдарының докторы Ғ.Ж.Ибраева БАҚ және пиар байланысы жөнінде ізденіс жасауда.

    Қазақстан пиары Ресейдің қоғаммен байланысынан бірнеше жылға артта қалып келеді.1991 жылы Ресейдің қоғаммен байланыс жөніндегі ассоциациясы құрылған.Мұндай ұйым бізде 1998 жылдың басында пайда болды.Оның өзінде бұл ұйым еліміздегі президенттік сайлау қарсаңында бір-ақ рет ғылыми конференция ұйымдастырды да,содан кейін із-түссіз жоқ болып кетті.Сол кезде бірқатар отандық пиар-агенттіктер бой көрсетті.Олардың қатарында Гиллер институтын, «SR» қоғаммен байланыс жөніндегі агенттігін , «Ренессенс» консалтингтік агенттіктерін атап өтуге болады.

    Ресейдің жоғарғы оқу орындарында «қоғаммен байланыс» мамандығы 1995 жылы ашылған.Бүгінде ол елдің 40 шақты жоғарғы оқу орындарында аталмыш мамандарды дайындауда.1997 жылы «Советник» атты журнал ашылған.Бізде «Технология управления»журналы 2001 жылы жарық көрді.Оның өзін таза қоғаммен байланыс саласына арналған басылым деп атауға келмейді және осы журналды көпшілік әлі күнге дейін біле бермейді.[4: 41-45 бет].Қоғаммен байланыс саласындағы келеңсіздіктер мұнымен бітпейді:сайлау алдындағы науқандар кезінде отандық саясаткерлер ресейлік немесе украиналық құрылымдардың қызметіне жүгінеді екен,бұл өз кезегінде отандық пиар өндірісінің нашар дамығанын немесе осы ұғымның бізідң елімізде әлі де болса қалыптаса алмай жатқанын көрсетеді.

    PR-шы клубының президенті Сәкен Балбаевтың айтуынша:
    -Бұл отандық нарықтың кішігірім болуымен байланысты. Себебі, Қазақстанда 16 млн. адам тұрады. Шетелде бар мүмкіндіктер бізде жоқ. Алайда, отандық компаниялар шетелдік әріптестерінің жұмысын әрдайым бақылап, олардан үйреніп отырады.[7]Яғни,елдің аумағына халықтың саны сәйкес келмейді.Ол өз кезегінде қоғаммен байланыс саласының мамандарына деген сұраныстың көлеміне елеулі әсер етеді.Сұраныстың аздығымен қоса,сұрау салушы топ өзге елдің  мамандарына жүгінетін көрінеді.Сұраныстың аз болуының тағы бір себебі,жұртшылық қоғаммен байланыс саласы мамандарына тек қана саяси науқандардың кезеңінде ғана жүгінеді. Дегенмен де тәуелсіздік алғанына 20 жыл ғана болған ел көші жүре түзелер.

     Еуропа,ТМД елдеріндегі қоғаммен байланыс

    Еуропа елдеріндегі жұртшылықпен байланыс.

    Еуропада қоғаммен байланыс саласындағы алғашқы қызметтер екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болды,бұл өз кезегінде Англия мен Франциядағы қоғаммен байланыс саласының интенсивті дамуының негізін қалады.Сэм Блэктің пайымдауынша,дәл осы әскери ақпарат пен басқа да әскери қызметтер министрлігінің жұмысы Ұлыбританияда пиар саласындағы мамандандырылған мамандардың көп бөлігін дайындауға мүмкіндік берді.Қоғаммен байланыс жөніндегі бөлімдер бірінші кезекте муниципалды құрылымдарда пайда болып,әскери насихаттаушылардан құралды.[4]          Жұртшылықпен байланыстың Батыста (алдымен АҚШ-та, кейіннен Еуропада) қоғамдық өмірдің дербес саласы ретіндегі қалыптасуының шоқтықты кезеңі постиндустриялық қоғамның іргесі қаланған 1960 жылдармен тұспа-тұс келді. 1970 жылы жұртшылықпен байланыс дербес пән ретінде университеттер мен колледждердің оқу бағдарламаларына енді, жұртшылықпен байланыс қызметі «өзіне көңілі толатын» әрбір фирмада пайда болды. Жалпы алғанда қазіргі таңда жұртшылықпен байланыстың институционалданғаны және тығыз бірлігі бар халықаралық жұртшылықпен байланыс қауымдастығы жөнінде сөз қозғауға болады.
    Еуропадағы жұртшылықпен байланыс өызметі америкалық жұртшылықпен  байланыс теориясының ықпалында болғанымен,кейіннен өзіндік төлтума ғылыми мектептер қалыптаса бастады.Германияда жұртшылықпен байланысты қоғамдық күштерді біріктіретін құрал ретінде бағалаған ерекше тұжырымдама өмірге келді.Жұртшылықпен байланыстың негізгі міндеті ретінде жекелеген субъектілердің қоғамда дұрыс бағыт-бағдар мен ақпарат алуына жәрдемдесу,өзіндік пікірін қалыптастыруына жәрдемдесу қарастырылды.Жұртшылықпен байланыстың француздық мектебінің өкілдері адам факторы есепке алынатын өз принциптері мен технологияларын жасауға ұмтылды.Корпоративтік мүддені ілгері жылжыту принціпі басым америкалық жұртшылықпен байланыс тұжырымдамасынан осындай айырмашылығына байланысты ол «сенім стратегиясы»деген атауға ие болды. «Социалистік лагерьде» болуына байланысты батыстан кенжелеп қалған Орталық және Шығыс Еуропа елдерінде ұлттық жұртшылықпен байланыс ассоциацияларының құрылуы 1990 жылдармен тұспа-тұс келеді. Олар:
    1990 жылы-Венгрия мен Словенияда;

    1994 жылы–Польшада;

    1996 жылы – Болгарияда құрылды.

    Чехияда жұртшылықпен байланыс 1990 жылдардың басынан дами бастағанымен, чех пиаршыларының салалық ұйымы – Чех Республикасы PR агенттіктерінің ассоциациясы 1996 жылдан жұмыс істеуде. Сөйтіп, Орталық және Шығыс Еуропа әлемдік жұртшылықпен байланыс қоғамдастығының ажырамас бөлігіне айналып келеді. Әлбетте, аталған нарық АҚШ пен Батыс Еуропа нарықтарымен салыстырғанда әлдеқайда жас. Алайда бұл нарық жедел өсіп келеді және оған қазіргі таңда әлемдік нарықта байқалып отырған негізгі үрдістер тән. Солардың бірі – жаһандану. Ғаламдық жұртшылықпен байланыс желілері түрлі елдерде жұртшылықпен байланыс агенттіктерінің офистерін толық құқықты филиал немесе өкілдік есебінде қарамағына алуда немесе акцияларын иемденуде. Бұл әлемнің барлық елдерінде дерлік байқалып отырған үрдіс болып табылады.
    Дегенмен, 1990 жылдардың басындағы жедел даму қарқыны толысу, яғни жұртшылықпен байланыстың мәнін жете түсіну үдерісімен қатарласа өрби алмады, көптеген елдерде PR-дың этикалық кодекстері болмады. Батыс Еуропадағы, Солтүстік Америка мен Азиядағы кәсіпқой жұртшылықпен байланыс мамандарымен қарым-қатынас әлсіз болды. Сөйтсе де 10 жылдық кезең ішінде жұртшылықпен байланыс технологиясы баспасөз релиздерін жазып, таратудан дағдарыстық менеджмент және инвесторлармен байланыс сияқты мамандандарылған коммуникация деңгейіне дейін көтерілді, ал журналистермен қарым-қатынас маркетинг қырларын түсінуге, жұртшылықпен байланыс кәсіпқойларының еңсе тіктеп, агенттіктерінің қаз тұруына жәрдемдесті.Жаңа мектептердің қалыптасуымен қатар әлемдік жұртшылықпен байланыс қоғамдастығының шоғырланып, топтасуы жүзеге асты, салада жұмыс істейтін кәсіпқойлар бірлестіктері құрылды, кәсіби мінез-құлық кодекстері әзірленді. Мәселен:

    1948 жылы Public Relations Society of America (PRSA) – Америка жұртшылықпен байланыс қоғамы құрылды.
    1953 жылы Халықаралық сауда палатасы PR жөнінде комиссия құрды.
    1954 жылы PRSA алғашқы PR этикалық кодексін түзді.
    1955 жылы Лондонда Халықаралық PR ассоциациясы (ІPRA) құрылды.
    1959 жылы Еуропалық Паблик рилейшнз конфедерациясы (СЕPR) құрылды.
    1961 жылы ІPRA кәсіптік мінез-құлық және PR этикасын қабылдады.
    1978 жылы Паблик рилейшнз саласындағы кәсіби мінез-құлықтың Еуропалық кодексі қабылданды.
    1994 жылы жұртшылықпен байланыс жөніндегі Ресей ассоциациясы (РАСО) «Кәсіби абырой кодексін» қабылдады.
    2008 жылы Қазақстан Республикасының Жұртшылықпен байланыс жөніндегі ұлттық ассоциациясы (ЖБҰА) Қазақстан Республикасының жұртшылықпен байланыс саласындағы кәсіби және этикалық принциптері кодексін қабылдады.
    Жұртшылықпен байланыстың Еуропадағы дамуының стратегиялық модельдері осы аймақ елдеріндегі жалпыға ортақ бірігу тенденцияларымен сайма-сай келеді.

    ТМД елдеріндегі жұртшылықпен байланыс. Сарапшылардың пікірінше, бүгінгі таңда тек Ресей, Украина мен Қазақстан PR нарықтары ғана қалыптасып үлгірген. Бұл орайда Ресей нарығы зияткерлік әлеуетінің молдығымен ерекшеленеді. Ресей пиаршыларының тұңғыш кәсіби бірлестігі – жұртшылықпен байланыс жөніндегі Ресей ассоциациясы (РАСО) 1991 жылы ЮНЕСКО, IPRA және CERP сияқты халықаралық ұйымдардың қуаттап, қолдауымен құрылды. 1997 жылдан бастап РАСО жұртшылықпен байланыс жөніндегі Еуропа конфедерациясының (CERP) мүшесі болып табылады. Ресей Журналистер одағы, РФ Сыртқы істер министрлігі жанындағы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар университеті (МГИМО), Ұлттық жарнама ассоциациясы РАСО құрылтайшылары болып табылады.
    РАСО бүкіл ел аумағын шырмап жатқан күрделі құрылымға ие. Бүгінде оның құрамына 140-тан астам мүше-ұйымдар кіреді (PR-агенттіктер, бизнес-құрылымдар мен өндірістік холдингтердің PR-департаменттері, мемлекеттік, коммерциялық емес ұйымдардың, БАҚ-тардың жұртшылықпен байланыс бөлімдері, ірі жоғары оқу орындары және т.б.). РАСО-ның бүкіл ел көлемінде аймақтық бөлімшелері мен өкілдіктері бар, Ассоциацияның құрылымын қалыптастыру, жаңа мүшелер қабылдау әлі жүріп жатыр.
    Соңғы кезеңде ғана РАСО мүшелігіне «Бритиш Американ Тобакко Россия», «Кока-Кола ЭйчБиСи Евразия» компаниялары, Новолипецк металлургия комбинаты, «АДАМАС Столичный» зергерлік зауыты, «Росбалт-Центр» Ақпарат агенттігі, РФ Көлік министрлігінің Федералдық Жол агенттігі, «АВТОВАЗ» ААҚ жұртшылықпен байланыс дирекциясы, «Нестле Фуд» компаниясы және басқа көптеген ұймдар мүшелікке өтті. Өткен жылы РАСО-ның Иркутск, Ярославль және Пермь өкілдіктері құрылып, белсенді жұмыс жүргізіп жатыр. Сондай-ақ РАСО-ның Орал және Солтүстік Батыс бөлімшелерінің құрамына жалпы алғанда жүзден астам ұйым кіреді, олар Ассоциацияның ұжымдық мүшелері болып табылып, өз федералдық округтерінің аумақтарында өкілдік етуде.РАСО-ның Волга бойы федералдық округінде, Воронежде, Тверьде, Ростовта, Кабарда-Балқарда, Владивостокта, Сочиде, Калининградта, Уфада бөлімшелері мен өкілдіктері ашылады.
    PR-дың даму тарихы,АҚШ тәжірибесі.
    

    1.PR-дың даму тарихы,АҚШ тәжірибесі.

    Жұртшылықпен байланыс өз дамуында ең алдымен батыс қоғамындағы әлеуметтік құрылыстың күрделенуімен қатысты болған бірнеше кезеңнен өтті. Осындай төрт кезең атап өтіледі.ХІХ ғасырдың орта тұсынан бастап жарнама моделі, біржақты байланыспен ерекшеленеді. Қазір бұл модель сирек қолданылады.ХХ ғасырдан басында-қоғамдық ақпарат моделі. Оған ақпараттың қоғамда белгілі бір ұйымның мақсат-мүддесіне орай таралуы, хабарламаның обьективтілігне баса көңіл бөлінуі тән. Бірақ бұл модель де коммуникация процесінің біржақтылығымен айырмаланады.1920 жылдан бастап екіжақты ассиметриялық модель пайда болды. Бұл модельге аудиторияның ұстанымдарын кейіннен өзгерту мақсатында зерттеп білу тән. Алғашқы екі модельмен салыстырғанда әсер ету обьектісінің мінез-құлқы мен ішкі жай-күйі көбірек назарға алынады. Бірақ, мұнда манипуляторлық, насихаттық сарындар басым болды. Ол қоғамның саяси және экономикалық салаларында қолданылды, қазіргі таңда тауар және қызметтер өндірісіне қатысты тәжірибенің 15-20%-ын құрайды.XX ғасырдың орта тұсынан бастап екіжақты симметриялы модель қолданылып келеді.Әсер ету объектісімен өзара түсіністік пен әріптестік,объектінің мүдделерін барынша ескеру,этикалық қырдың басым рөлі,насихаттан,жалғандық пен алдап-арбаудан бас тарту оның ең басты принциптері болып табылады.Сарапшылардың бағалауынша болашақ-осы модельдікі.

    Заманымыздың айшықты белгілерінің бірі  ретінде жұртшылықпен байланыс қалыптасып,дамудың белесті жолдарынан өтті.Оның қаз тұруы XIXғасырмен тұспа-тұс келеді. PR терминін АҚШ-тың үшінші президенті Т.Джеферсон алғаш рет қолданды деген әңгіме бар. Американың алтыншы президенті Э.Джексон да журналистер қауымының қызметіне жиі жүгінгені белгілі. Сол тұста (1830-шы жылдары) бұл атаусөз «ортақ игілікке бағытталған әрекет» деген ұғымды білдірген. Сондай-ақ осы PR терминін америкалық Д.Идон 1882 жылы енгізді деген де сөз бар.Қызметтерді тұтынушылардың пікірін зерттеп білу жөніндегі қам-қарекеттің алғашқы мысалдары 1883 жылдың үлесіне тиеді. «Белл телефон компани» фирмасының директоры Т.Вайль кәсіпорынның жергілікті бөлімшелеріне қызметтер сапасы мен баға саясатын ой елегінен өткізу жөнінде тапсырма берген. Бұл фирма ХХ ғасырдың басында-ақ өзіне тиімсіз заңнамаға қарсы бағытталған газет материалдарының топтамасын ұйымдастыру науқанын өткізген. 1911 жылы британ вигтерінің серкесі Д.Ллойд-Джордж ұлттық сақтандыру заңына қоғамдық қолдау көрсету жөнінде науқан жүргізген. Бірінші Дүниежүзілік соғыс кезінде В.Вильсон әкімшілігі жанында кәсіби газетші Дж. Крилдің ұсынысы бойынша насихаттық комитет (тарихқа «Крил комитеті» деген атпен енген) құрылған. «Крил комитетінің» көптеген қызметкерлері соғыстан кейін жарнама саласына ауысқан. Насихат саласындағы кәсіпқойлардың жарнама және жұртшылықпен байланыс саласына «жылыстауы» Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де байқалған.
    Кәсіпкерлер тобының жұртшылыққа деген көзқарасының өзгеруін кей зерттеушілер «алғашқы пиаршы» А.Л.Лидің (1877-1934 жж.) қызметімен байланыстырады. Мамандығы журналист А.Ли 1914 жылы үлкен Рокфеллердің баспасөз хатшысы болған. Сол кезеңде бизнес пен кәсіподақтардың, қаржы-саясат олигархиясының және солшыл либерал зиялылардың қарым-қатынастары ушығып тұр еді. А.Ли газет жарияланымдарының, фотосуреттер мен кинороликтердің көмегімен өзінің «кейіпкер-басшысының» қайырымдылықтан қаржы аямайтын үлкен әулет иесі ретіндегі бейнесін жасай алған. Ал, шындығында Рокфеллердің жұртшылықа деген көзқарасы өз әріптестерінің пікірінен соншалық алысқа ұзамайтын.Либералдық ұстанымдарға берік А.Ли жекеменшік кәсіпкерлердің жақтаушысы болатын,бірақ солшыл көзқарастағы өзге әріптестерінен бір өзгешелігі-ол жұртшылық алдында үлкен бизнестің жағымды имиджін жасауға ұмтылды.Мәселен,Дж.Рокфеллерге баспасөөз атташесі болып келерден бұрын А.Ли көмір компаниясы басшылығы жанындағы жұртшылықпен байланыс маманынң атқарымдарын орындады.Ереуіл алдындағы ахуалда ол газетшілерді жанжалды шынайы көрсетуге ,жұртшылықты кәсіподақтарға,сондай-ақ жұмыс берушілерге объективті көзқарас танытуға үндеді,осылайша шиеленістің ширығуын бәсеңдетуге тырысты.Осы тұста ол теміржол фирмаларының паблиситиімен,яғни жағымды бейнесін жасаумен айналысты.Теміржол апаттары жөніндегі желбуаз қауесет енді-енді дамып келе жатқан көліктің келешегіне кесе-көлденең тұрған еді.Газет редакцияларында осы түйткілді объективті тұрғыдан  қарауға қол жеткізген А.Ли жұртшылықты теміржол апатына ұшырау қаупі Нью-Йорк қаласында мырзалар мінген тарантастың немесе сол кезде ілуде бір кездесетін автомобильдің астына түсу ықтималдығынан аспайтынына сендіре алды.А.Лидің күш-жігері арқылы «идеалистік» деп атауға тұрарлық PR моделі өмірге келді. Жүз жылдай бұрын оның қисыны тым қарапайым-тын, түптеп келгенде «Ақиқат, тағы да ақиқат, ақиқаттан бөлек еш нәрсе де емес» деген ұстанымға саятын[1/11-14 бет].1906жылы Айви Ледбеттеру Ли өзінің тарихи «Ұстанымдар туралы Декларациясын» таратты :

    «Бұл құпия пресс-бюро емес.Біздің барлық жұмысымыз ашық түрде жүргізіледі.Біздің мақсатымыз-жаңалық беру.Бірақ бұл да жарнама агенттігі емес.Егер де сіз өзіңіздің өандай да бір материалыңыз сіздің жарнама бөліміңізге лайықтырақ деп тапсаңыз,оны пайдаланбаңыз.Біздің материалдарымыз дәл.Жарияланатын сұрақтардың әрқайсысынан қосымша ақпарат алуға болады,біз кез келген редакторға атап өтілген фактілердің әрқайсысының дәлдігін жеке тексеруіне қуана-қуана көмектесеміз.Ә дегеннен-ақ редактор мақала авторы жөнінде керекті мәліметті ала алады.Бір сөзбен айтқанда,біздің мақсатымыз- ашық және еркін түрде,іскер топтар мен әлеуметтік институттар атынан АҚШ қоғамы мен баспасөзіне қоғамға қызықты және құнды заманауи және дәл ақпаратты ұсыну. Корпорациялар мен әлеуметтік институттар мәні жоғалып кететін ақпараттардың көп көлемін таратады.Бірақ та осыған қарамастан қоғам үшін ақпаратты алу мекемелер үшін оны тарату қалай маңызды болса,соншалықты дәрежеде.Мен тек қана дәлдігін өзім кез келген адамға тексеруге қуана-қуана келісетін ақпаратты ғана таратамын»[2].

    Ал бүгінде, қазіргі заманғы әлеуметтің ерекшелігіне сәйкес сыпайы PR технологиялар қоғамдық өмірдің қайсыбір саласы бойынша обьективті түсінік беретін репрезентативті («салиқалы») ақпарат жиынтығын ұсынады. Жұртшылықпен байланыстың кез келген идеалистік моделінің ортақ белгілері мыналар болып табылады:
    - имидж жұртшылықпен байланыстың нысаны туралы обьективті, жағымды ақпарат жиынтығы ретінде қарастырылады;
    - обьективтілік пен шынайылық негізге алынады;
    - комуникация жұртшылық келісіміне, әлеуметтік қатынастардың үйлесімділігіне бағытталады.
    1902 жылы «Чикаго Эдисон компани» қызметкері С.Инсалл ақпараттық-жарнамалық мақсатта электрлендірілген коттедж салып, 1909 жылы кино түсірімді жұртшылықпен байланыс мақсаттарына тұңғыш рет пайдаланды. 1904 жылы екі американ жоғары оқу орынында -Пенсильвания және Висконсин университеттерінде жұртшылықпен байланыс жөніндегі бюролар құрылды. Автоиндустрия серкесі «Форд моторз» 1908 жылдан бастап фирмаішілік газет шығарып, 1912 жылдан бастап тұтынушыларға сұрау салып келеді.[1/14 бет]

    XX ғасырдың 30-жылдарының басында АҚШ-тың Демократиялық партиясында  PR бойынша кеңесші қызметі пайда болды, дәл осы қызмет Республикалық партияда 1936 жылы туған.Осы кезеңде Пиар менеджменттің тәуелсіз функциясы болып бөлініп,АҚШ-тың ірі компанияларының сұраныстарына ие бола бастады. Сондай-ақ осы кезеңде саяси компанияларды жүргізу бойынша алғашқы мамандар пайда бола бастады.

    1945-1965 жылдар-АҚШ-тағы бум пиар жылдары болып табылады.Пиар менеджменттегі тәуелсіз бағыт ретінде түбегейлі бөлініп,жедел қарқынмен дами бастайды.Университеттер Пиар бойынша бакалавр мамандарын шығара бастайды.1965 жылы Пиар саласындағы қызметкерлердің саны 100 мыңнан асып жығылса,2000 жылы тек қана АҚШ-тың өзінде 200 мың адам болған.

    Пиар бүгін де даму үстінде.Қазіргі таңда АҚШ-та қоғаммен байланыс саласында 2000-ға жуық компания жұмыс атқарады.[2]

    Екіжақты жұртшылықпен байланыс моделінің пайда болуына АҚШ ақпарат агенттігі қоғамдық ақпарат комитетінің қызметі көп септігін тигізді.Комитеттің жұмысында қолданылған әдістер мен техника қоғамдық ақпарат моделі үшін біртекті болғанымен,Агенттік қызметкерлерінің жұртшылық иланатын және естігісі келетін материал негізінде ақпарат әзірлеуі маңызды болып саналады.Комитет ағымдағы ақпаратты әрдайым мұқият реттейтін және оның эмоциялық деңгейде қабыл алынуы үшін кәдімгідей күш-жігер жұмсайтын.Жұртшылықты иландырудың жаңа әдіс-тәсілдерін  қолданған жаңа буын өкілдеріне де осы комитет қолдау көрсеткен.Кейіннен бұл әдістер әлеуметтік-психологиялық ғылымға негіз қалады.Жас мамандар арасынан австриялық көрнекті психолог З.Фрейдтің жиені,зерттеуші әрі практик Э.Бернейзді атап өтуге тұрады,оның еңбектері жұртшылықпен байланыстың екіжақты моделіне жақсы мысал бола алады.Әлеуметтік-психологиялық әдістерді жұртшылықпен байланыста қолдану идеясы нақ осы Э.Бернейзге тиесілі.Сондықтан да жұртшылықпен байланыстың әлеуметтік қызметтің дербес түрі ретінде өз алдына жеке отау тігуі Бернейздің есімінен байланыстыралады.А.Ли сияқты Э.Бернейз де коммуникация нәтижесінде қалыптастырылып ,қол жеткізілген жұртшылық көзқарасы кез келген ұйымның қызметі үшін маңызды екендігін атап көрсетті.1919 жылы Бернейз танымдылықты басқару жөнінде фирма құрды.

    Бірінші Дүниежүзілік соғыстан кейін әлеуметтік коммуникативтік технологияларды талдайтын кітаптар дүниеге келді. 1923 жылы Э.Бернейз жұртшылықпен байланыс жөніндегі алғашқы кітаптардың бірін жариялады. Осы жылы А.Лидің «Паблисити» атты кітабы шықты, мұның алдында американ социологиясының классигі У.Липпманның «Қоғамдық пікір» атты кітабы өмірге келген болатын.У.Липпман БАҚ-тың қоғамдық пікірді қалыптастырудағы рөлін, сондай-ақ билік пен корпорациялардың қоғамдық пікірмен санасуы қажеттігін атап көрсетті. 1927 жылы «Американ телефон энд телеграф» фирмасының вице-президенті, В.Вильсонның бұрынғы кеңесшісі А.Пейдж корпорациялардың әлеуметтік жауапкершілігінің артқанын атап өтті.1937 жылы «Дженерал моторз» фирмасы жұртшылықпен байланыс жөніндегі кеңесшісінің қызметіне П.Гэррет шақырылды. Фирма басшылығы оның алдына компанияның жағымды, ал корпорация басшылығымен тынымсыз күресіп жүрген кәсіподақтың жағымсыз бейнесін жасау міндетін қойды. Гэрреттің қолданған іс-шаралары нәтижесінде жұртшылық кәсіподақты теріс пиғылмен қабылады, ал бұған көңілі толған «Дженерал моторз» басшылығы болса фирманың имиджін одан әрі жетілдіру үшін білікті маманға бір миллиард доллар ұсынды. П.Гэрреттің өзі мұндай аса шығынды жұртшылықпен байланыс науқанын өткізуден бас тартты. Ол фирма басшылығын жұмысшыларға жеңілдік беруге көндіре алды, қоғамдық пікірдегі ахуалды зерттеу, сондай-ақ автомобильдерді өткізуді жақсарту мақсатымен сұранысты зерделеу жөнінде науқандар өткізді.
    1945 жылы Э.Ньюсом екінші Г.Фордтың жұртшылықпен байланыс жөніндегі кеңесшісі болып істеді. АҚШ экономикасындағы соғыстан кейінгі дүмпу нәтижесінде жұртшылықпен байланыс жөніндегі кеңесшілердің атқарымдары әлеуметтік бағдарламалар мен қайырымдылыққа қаржы бөлу мәселесін кәсіпкерлер назарына жеткізу міндетімен толыққан болатын. АҚШ-тағы жұртшылықпен байланыстың біржолата «заңдастырылуына» 1950 жылдары автомобиль және теміржол компаниялары арасында орын алған сот кикілжіңі себепкер болды. Бұлардың қай-қайсысы да осы тайталас барысында адвокаттар қызметіне ғана емес, сондай-ақ жұртшылықпен байланыс мамандарының көмегіне жүгінді. Осы процестегі соңғы нүктені жұртшылықпен байланыс мамандарының қызметін заңдастырған АҚШ-тың Жоғарғы соты қойды. Сот пиар-агенттіктерге клиенттер сүттен ақ, судан таза болмаған күннің өзінде олардың мүдделерін жақтауға рұқсат берді.[1/14-16бет] .

    Пиардың алғашқы даму  сатыларына келетін болсақ:

    1.Американдық бастама.Бұл Скотт Катлиптің пікірі бойынша Солтүстік Американың тәуелсіздік үшін күресі кезеңінде  пайда бола бастады(1775-1789).Бұл кезде қоғаммен байланыс саяси салада дамыды.Тарихтың кейінгі кезеңінде тәуелсіздік үшін болған американдық революцияның басында Самюэл Адамс,Томас Пейн,Бенджамин Франклин,Александр Гамелтон мен Томас Джеферсон тұрды.Олардың барлығы ауызша және жазбаша түрде сол кездегі қоғамға қатты әсер ете білген.Олар памфлеттерді таратып,баспасөзде сөз сөйлеген,секция оқып,мінберден бүкіл жұртшылыққа өздерінің революйиялық ойлары мен көзқарастарын жеткізген.[3-210 бет]Тәуелсіздік үшін күрескерлер олар мойындайтын жалғыз басқару формасы-демократияның беделінің төмендеуіне алаңдаулы болды. Халық саяси қақтығыстарға немқұрайлы қарады,Англиядан бөлінуді қолдайтын мықты оппозициялық қозғлыс та белең алды.Тәуелсіздік жақтастарына қоғамдық пікірді өздеріне аудару үшін кқп күш-жігер қажет болды.Олар шабуылдаушы әрекеттері кезінде халықтың қолдауына ие болудың жолдарын назарда ұстап отырды.Ол үшін әртүрлі үгіт-насихат құралдары пайдаланылды:пресс-бюллетеньдер,газеттер,лозунгілер,митингілер,поэзия,әндер,комикстер және т.б.

    Тәуелсіздік үшін күрескерлерге қоғамдық пікірді өзгерту үшін үздіксіз халықты үгіттеп,өздерінің көзқарастарын насихаттап отыруға тура келді.Олар болып жатқан оқиғаларды өздерінің пайдасына шешу үшін ешқандай мүмкіндікті жібермеді.Оған бір мысал:1770 жылы 5 наурызда  көшедегі қақтығыс кезінде Бостонның 5 тұрғыны қаза табады.Американдық пресса бұл жағдайды варварлық акция деп атап,ағылшын әскерилері ұйымдастырған «Бостондық қырғын» ретінде көрсетті.

    «Бостондық шай ішу»( Бостонское чаепитие) жалған ақпаратты ұйымдастыру мен прессаны сол мақсатқа пайдаланудың мысалы бола алады.Үндістер болып киініп алған американдық патриоттар тобы британдық кемеге еніп,шай тиелген жүктерді теңізге лақтырған.Осылайша олар қоғамның көңілін аудара білді.

    Эдвард Бернейз  «Кристаллизуя общественное мнение» атты кітабында американдық тәуелсіздікті құрушылардың қоғаммен байланыс орнату қабілетін жоғары бағалайды.Осылайша,АҚШ-тағы,яғни жалпы алғандағы пиардың алғашқы даму сатысында іс-әрекеттің барлығы саяси үгіт-насихат процесіне бағытталды.

    2.Екінші тарихи кезең паблисити кезеңі болып табылады(1810-1900).Американың  батысы жедел қарқынмен игерілді,өмір сүрудің әлеуметтік-экономикалық дағдылары өзгерді:үлкен қалалар пайда болды,жеке секторда ақша айналымы жүріп отырды,қазіргі кездегі зерттеушілердің пайымдауынша,демократияға қауіп төндірген алпауыт корпорациялар қалыптасты.Американың экономикалық өміріндегі бұл кезең еркін кәсіпкерліктің көтерілуімен байланысты. 20-30 жылдары мемлекет ұлттық шаруашылықтың құрылуы мен елдің коммуникациялық желілерін дамытуға көмек көрсетті.Дәл осы кезеңде президент Джексонның мемлекеттік реттеу мен президенттік билікті нығайтуға ұмтылуының  кесірінен кәсіпкерлердің мемлекетке деген сенімсіздігі өсе түсті.(20-жылдардың соңы мен 30-жылдардың басында Джексон АҚШ-тың президенті болды.Ол бұрын журналист болған,алғаш рет тарихта президенттің баспасөз хатшысы қызметін атқарған А.Кенналдың айтуы бойынша жүзеге асырылып отырған қоғамға шебер әсер етуінің арқасында жұмысын жақсы атқарған).

    Осы кезеңде сауатсыздықты жою үшін алғашқы мектептер ашылды.Өсіп келе жатқан сауаттылық деңгейі газет-журналдардың таралымын көбейтті.1830 жылы АҚШ-та басқа елдермен салыстырғанда газет атралымы әлдеқайда көп болды.Прессаның кең көлемде таралуы жаңа мамандықтың,пресс-агенттердің,пайда болуына алып келді.

    Америка әдебиетінде баспасөз делдалдары ретінде бұрынғы журналисттерді жалдап отырған кезбе цирктар мен театр труппалары қабылданып отырған.Олардың міндеті жақсы пресса мен кассаны қамтамасыз ету болатын.Кезбе цирктың басшысы,Бранум,талантты пресс-агент болған.Оның пікірінше халыққа тек солар қалайтын дүниені ғана тарту керек. Барнум қоғамды алдаудың ерекше тәсілін қолдануының арқасында Америкада белгілі тұлғаға айналды.Көпшіліктің назарын аудару үшін ол қаранәсілді бұрынғы  күңді 160 жаста және 100 жыл бұрын ол Джордж Вашингтонның күтушісі болған деп көпшіліктің алдына шығарған.Уақыт өте келе бұл күңге деген қызығушылық өше бастағанда,Барнум басқа біреудің атын жамылып,осы оқиғаға байланысты фактілердің растығын дәлелдеп,газеттерге хат жазған.

    Пресс-агенттіктер бірінші кезеңді іс жүзінде жүзеге асырды.Бұл кезеңде прессаның арқасында ұйымдардың өзіндік ойларын,тауарларын,қызметтерін нарыққа енгізіп басқарып отыруына мүмкіндіктері туды.Қоғаммен байланыс жүйесі бәсекелестік күресте,ұйымдар арасындағы қатынаста,өнеркәсіпте маңызды роль ойнай бастады. [4]

    Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап бүгінгі күнге дейін қоғаммен байланыс саласының дамуына әсер еткен факторлар төмендегідей:

    1950-1970 жылдардағы «компаниялардың философиясы» концепциясының пайда болуы мен дамуы;нарықтың ұлғаюы,нәтижесінде көпқырлы саясат пен қызығушылық танытқан қоғамның шеңберін кеңейту қажеттілігінің туындауы(1970-1990 жылдар);1990 жылдардағы бұқаралық ақпарат құралдарының технологиялық дамуының күшеюі;бұқаралық коммуникация жүйелерінің жолға қойылуы,саяси әсер етудің жаңа жолдарының шығуы,XXI ғасырға аяқ басар тұста идеологиялық стереотиптердің өзгеруі.

    Негізінде XX ғасырдағы қоғаммен байланыс саласының даму сатылары мен ерекшеліктерін былайша көрсетуге болады:

    1.XX ғасырдың басы. XIX соңы мен XX басында бақылаусыз өнеркәсіптік өсімнің кезеңінің аяқталғанын атап өту керек,күшті экономикалық дағдарыстар жұмысшыларды қиын жағдайға алып келдінәтижесінде елде наразылықтар өсіп,корпорациялар мен монополиялардың билігіне қарсылық күшейеді.Американың қоғамдық өміріндегі бұл кезең монополиялар мен шенеуніктердің айналасындағы көпшілік дау-дамайлармен тығыз байланысты болғандықтан"The muckraking arca"немесе «Қуырылған фактілер кезеңі»деп аталады.

    2.1914 жылдың соңы мен 1940 жылдардың соңы «Қоғаммен байланыс»саласының АҚШ-тың,Англияның,Британ Достастығы елдерінің жекелеген өндірістік компаниялары мен үкіметтік мекемелеріндегі әлеуметтік коммуникацияның ерекше саласы ретінде пайда болуы мен дамуы атауына ие болып отыр.Бұл пиардың кәсіби және ғылыми тәртіп ретінде құрылу кезеңі(1920-1940 жылдар).

    3.Келесі кезеңді Америкалық зерттеушілер пиар тарихын өз елдеріндегі үкіметтік және үкіметаралық дағдарыс арқылы қадағалап отыруға бейім болып келеді.Олар пиардың интенсивті дамуының келесі кезеңдерін бөліп көрсетеді:бірінші дүниежүзілік соғыс,үлкен депрессия мен жаңа бағыт,екінші дүниежүзілік соғыс,Корей соғысы,Вьетнам соғысы,Панамаға басып кіру,Парсы шығанағындағы соғыс.

    Еуропада дамып келе жатқан пиар саласы американдық үлгінің күшті әсерінің астында болды.Бірақ соғыстан кейін еуропада пиардың ғылыми мектептері біртіндеп қалыптаса бастады.

    4. Пиардың дамуының қазіргі кезеңі,бірқатар зерттеушілердің пікірінше,1965 жылдан басталып қазіргі кезеңге дейін жалғасуда.С.Катлип бұл кезеңді «жалпы ғаламдық ақпарат»деп атаған.

    АҚШ-та жылына маркетинг пен пиарға мемлекеттік қордан 2 миллиард $ бөледі.Бұл өз кезегінде АҚШ-тың қоғаммен байланыс саласына қаншалықты көңіл бөлетінін көрсетеді.

    PR маманы - шындыққа сүйене отырып,
    дұрыс мәліметті халыққа жеткізуші. Пиар маманының мінез – құлқы мен әдебінің
    жоғары дәрежеде болу маңыздылығы оның атқаратын қызметі мен үнемі қоғаммен
    байланыс пен қатынаста болуымен анықталады.PR маманының атқаратын функциялары:

    v   Жазу машығы

    Шешендік  өнер

    БАҚ-пен қарым қатынас

    Зерттеу жүргізіп отыру

    Маркетингтік  қарым-қатынас  
    Тұтынушымен, мемлекетпен, қоғаммен, инвесторлармен
    қарым-қатынас

    PR-ға қатысты заңдарды түсіну, өзгерту,анализ жасау

    Веб - сайттар жасау және жаңа медиамен жұмыс жасау

    v   Іс-шаралар өткізу.

    Пиар мамандары бірінші кезекте,
    жемқорлыққа бармайтын, көрсеқызарлық қасиеті жоқ, халықтың мүддесі мен қамы
    үшін қызмет атқаратын адал азамат немесе азаматша болуы тиіс.

    PR-маманының кәсіби
    мінез-құлқының кодексі түрлері  :

    · 1961 г. – Кәсіби мінез-құлық және этика
    Кодексі

    · 1965 г. –тарихқа
    халықаралық Publik Relations (IPRA)ассоциациясының моральдық кодексі ретінде
    енген Афина кодексі, 1968 ж.Тегеранда өзгертілген.

    · 1978 г. – ПР
    саласында қызмет ететін тұлғалардың кәсіби біліктілігінің стандарттарын  анықтап берген ПР-дағы кәсіби мінез-құлықтың Лиссабондық
    (Еуропалық) кодексі , 1989 ж. толықтырылған.

    · 2001 г. – қоғаммен
    байланыс саласындағы кәсіби және этикалық талаптар туралы Ресейлік кодекс

    Қоғаммен байланыс саласы бойынша Халықаралық
    Ассоциацияның кәсіби мінез-құлық Кодексі


    Кодекс 1961 жылы Венецияда Халықаралық ассоциацияның
    бас ассамблеясында қабылданған.Бұл кодекс ассоциацияның барлық мүшелеріне
    міндетті болып табылады.

    I. Жеке және кәсіби адалдық

    Жеке бастың адалдығын 
    жоғары адамгершілік қағидалары мен жақсы беделді сақтау деп түсінуіміз
    керек.Кәсіби адалдыққа конституцияны,ережелерді дәл осы кодексті сақтау жатады.

    II.Тұтынушылар мен қызметкерлермен қарым-қатынас
    IPRA әрбір мүшесінің басты міндеті-қазіргі
    және бүрынғы тұтынушы және қызметкерлермен адал қарым-қатынасты ұстап отыру.

    2.IPRA мүшесі мүдделі жақтардың келісімінсіз бәсекелес
    немесе араз топтардың   мүддесін
    қорғамауы керек.

    3.IPRA
    мүшесі оған қазіргі немесе бұрынғы тұтынушылар сеніп тапсырған құпия     мәліметтерді сақтауға міндетті.
    IPRA мүшесі тұтынушыны қорлайтын әдістерді
    пайдаланбауы керек.

    5.Тұтынушы мен жалдамашы үшін өз міндеттерін орындау
    барысында IPRA мүшесі тұтынушы немесе жалдамашының өзінен басқа адамдардан
    сыйақы не болмаса басқа да құнды тартуларды алмауы керек.

    6. IPRA мүшесі тұтынушы
    немесе жалдамашыдан сыйақысы белгілі бір нәтижеге жетуге тәуелді болуын
    сұрамауы керек және осы мақсатпен ешқандай келісімге отырмауы керек.

    III. Қоғаммен және БАҚ-мен байланыс
    IPRA мүшесі өзінің
    кәсіби қызметін қоғамның мүддесімен сәйкестендіріпжәне тұлғалардың мәртебесіне
    сыйластықпен қарай отырып жүргізуі керек.

    1. IPRA мүшесі БАҚ мәртебесіне зиян келтіру
      мақсатын көздейтін қандай да бір іспен айналыспауы керек.

    2. IPRA мүшесі қасақана түрде жалған ақпарат
      таратпауы керек.

    3. IPRA мүшесі кез-келген жағдайда өзі қызмет
      атқаратын ұйым жайлы жан-жақты және нақты ақпарат беруге міндетті.

    4. IPRA мүшесі жарияланған мақсаты басқа ,бірақ
      шын мәнінде жасырын түрде немесе тұтынушылардың,жалдамашылардың мүддесіне
      қызмет ететін ешқандай ұйым құрмауы керек,осындай ұйымнан пайда көрмеуі керек.

    IV. Әріптестермен
    қарым-қатынас

    IPRA мүшесі әріптесінің кәсіби мәртебесі мен
    жұмысына қасақана зиян келтірмеуі тиіс.Алайда басқа адамның этикаға сай емес
    әрекеті мен осы кодексті  бұзғаны жайлы
    дәлелі болса,IPRA кеңесіне осыны мәлім етуі керек.

    1. IPRA мүшесі
      жалдамашы және тұтынушымен жұмыс барысында басқа IPRA мүшесінің орнын басып
      алуға талпынбауы керек.

    2. IPRA мүшесі осы кодексті ұстану мен оны
      орындауы барысынды басқа да әріптестерімен бүрлесіп жұмыс атқаруы керек.

    PR саласындағы кәсіби мінез-құлықтың
    Еуропалық кодексі(Лиссабон кодексі)

    Ресми түрде 1978 жылы сәуірде Лиссабонда CEPR-дың Бас Ассамблеясымен қабылданған.Бұл
    кодекске 18 ұлттық ассоциация қол қойған.(15 еуропа елі)

    I бөлім. PR қызметкерлерінің
    кәсіби біліктілігінің критерийлері мен нормалары

    1 Бап

    Ұлттық
    Ассоциацияға ережеге сай қабылданған әрбір кәсіби мүшесі осы кодексті ұстануға
    міндетті PR саласының өндірістік қызметкері болып табылады.

      1   2
    написать администратору сайта