Главная страница

Кіріспе


Скачать 488.5 Kb.
НазваниеКіріспе
Дата09.10.2019
Размер488.5 Kb.
Формат файлаdoc
Имя файлаdip_-zher-baqylau-men-zherdi-bagalau-zholdary.doc
ТипДокументы
#58476
страница7 из 10
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
(15)

1 Әр түрлі К, Е мәндеріне сәйкес жердің экономикалық бағасын есептеу үшін рента көбейтілетін түзетуші коэффициент.

Өнімнің құндылығы төмендегенде (рентаның өсу қарқыны К<О) уақыт өткен сайын осы өнім алынатын жердің құндылығы шұғыл азаяды және ағаш кесу (пісіп жетілуі) кешіккен сайын оның азаюы едәуір болады. Керісінше, өнімнің құндылығы артқандай (К>О) жердің де құндылығы артады. Табыс алыну уақыты кешіккенде жердің құндылығы едәуір азаяды. Бірақ, жылдық рента жоғарғы қарқынмен өсетін болса, уақыт факторы коэффициентінің ролі кемиді.

Егер К= 0,04 болса, 10 жылдан 50 жылға дейін жылдық рентаның құндылығы 36 рет кемиді, К= 0,10 болғанда- 7 рет, К=Е болғанда құндылығы шексіз.

Соңѓы формуланы дәлдігін сәл ғана төмендетіп оңайлатуға болады.

P= (16)

Бұл формула бойынша жердің құндылығы аз ғана ұдайы кеміп отырады. Сондықтан өнімнің құндылығы артатын жағдай жердің құндылығын анықтау үшін уақыт факторын есептейтін коэффициенттердің неғұрлым төмен шамалары қолданылуы керек.

17, 18 формулалармен t, К (Е=0,12) мәндеріне сәйкес есептелген түзетуші В коэффициенттің өзгеруі былайша болады:

2 кесте-Коэфициенттің өзгеруі

Жыл

К=0,04

К=0,08

К=0,10

10
20
30
40
50



0,875

0,864

0,282

0,274

0,117

0,110

0,052

0,048

0,024

0,022

2,110

2,087

0,865

0,841

0,469

0,447

0,282

0,264

0,179

0,165

4,612

4,566

2,103

2,058

1,274

1,233

0,865

0,828

0,625

0,591


Ескерту: β алымында 17 –бөлімінде 18- формуламен есептелген.

Уақыт факторын есептейтін дисконнттау коэффициентімен күрделі қаржының тиімділік нормативі және несие өсімінің экономикалық өсу қарқынының байланысы бар екені белгілі. Өндіріс потенциалы қуаттырақ, оны пайдалану тиімдірек болған сайын, басқа жағдайлар тең болғанда, экономикалық өсу қарқыны, күрделі қаржының тиімділік нормативі жоғары болады. Керісінше, қоғамның бүгінгі қажеттігінен гөрі болашақ қажеттігі басым көзделсе, яғни қорландыру нормасы жоғары болса, басқа жағдайлар тең болғанда, күрделі қаржы қоры көп болады және күрделі қаржыны қайтару нормасының жол берілетін шамасы төмен болады. Осыны уақыт факторын есептейтін коэффициентке қолданылатын болсақ, мынаны аңѓарамыз. Қоғам болашақ мақсатына (қорландыру нормасын арттыру арқылы) басымдылық беретін болсақ, болашақ нәтижелер мен шығындарды дисконнтауға төмен коэффициент қолданады. Халық шаруашылығы болжамдарда соңғы (дайын) өнімдердің өсу қарқыны және оларды қорландыру мен тұтынуға бөлу белгілі болғанда, күрделі қаржының тиімділік нормативі де белгілі болуы тиіс. [4, 23 б]

Табиғат ресурстарын бағалауда қолданылатын уақыт факторын есептеу коэффициенті, әдетте күрделі қаржының тиімділік нормативінен төмен болуы керек. Халық шаруашылығы бойынша жинақталған есептеулер дисконттау коэффициентінің шамасы 0,02-0,04 аралығында болатынын көрсетті. Бұл шетелдік нормаларға да сәйкес келеді.

Жердің абсолюттік экономикалық бағалау шамасы жерді пайдаланғанда алынатын өнімдерге және уақыт факторын есептеу коэффициентіне байланысты. Аталған көрстекіштердің сандық мәнін жақын арадағы жоспарлы мерзімге де анықтау көптеген әдістемелік және ақпараттық қиындықтар әкеледі. Ал одан алыс мерзімге болжау 1 жылдық рентаның осы мерзімге өзгермейтіндігі, ауыл шаруашылық жерлерінің сапасының бірқалыпты болатынын ешқандай есептеулермен дәлелденбейді.

Болжамдық есептеулерді кестеде келтірейік.

3 кесте-Ауыл шаруашылықтан пайдалануға алынатын жерлердің мүмкін құндылығы

Қолданған кљрстекіштер

Ауыл шаруашылық жерлерініњ құндылыѓы мыњ тењге

Е

К

Т

0,08

0,12

-0,02
+0,02
-0,02
+0,02


10

20

10

20

10

20

10

20

607

850

726

1136

526

665

807

846


Дифференциалдық рента шамасы шеткі шығын шамасына байланысты. Шеткі шығын жаңа жер игерілгенде немесе бұрынғы жерлерге шығын артқанда өсуі мүмкін. Шеткі шығын өскенде барлық жерлердің дифференциалдық рентасы жоғарылайды.

Шеткі шығын шамасы жерден алынатын өнімдерге, сол арқылы пайдаланылатын жерге белгілі мерзімде белгілі қоғамдық қажеттілік бойынша есептеледі. Ондай қажеттілік оптимизация әдісімен анықталады.

Шеткі шығын қағидасы мынадай әдістемелік принциптермен негізделеді:

  1. Қоғамның дамуының әр бір кезеңінде оған сәйкес жерге деген қажеттіліктен туындайтын жер ресурстарын молайтуға жұмсалатын жол беруге болатын шеткі шығын шамасы болады.

  2. пайдаланылатын жер ресурстарын молайту (ұлғайту) шараларының тиімділігі осы шаралар нәтижесінде қол жеткізетін тиім қоғамдық қажетті шығындар мен дербес шығындар айырмасы ретінде анықталады. Ондай тиім дифференциалдық рентаның шамасына тең.

  3. Шеткі шығынның және оған сәйкес жерді экономикалық бағалау белгісінің салыстырмалы тұрақтылығы. Жердің қасиеттерін қалпына келу мүмкіндігі оның үздіксіз, шексіз ренталық табыс әкелу мүмкіндігі ретінде қаралады.

  4. Жер ресурстарының ерекшелігі оны көп мақсатта пайдалануға болатындығы. Жерді пайдалану тиімділігі барлық балама бағыттары бойынша қаралады. Әдетте ең тиімді бағыт ауыл шаруашылық өнімдерін алу, яғни азық-түліктік бағыт деп алынып, экономикалық бағалау соған сәйкес жүргізіледі.

Экономикалық бағалау шамасы әрқашан иррационалды шама. Бағалау көрсеткіштері өзгерген сайын өзгеріп отырады. Экономикалық бағалаудың олай болатынын түсіну үшін оның жерге тән физикалық немесе химиялық табиғи қасиет емес, ол тек қоғамдық қарым-қатынастан туындайтынын түсіну керек. [5, 61 б]

Жердің экономикалық бағасы оның әлеуметтік экономикалық қызметіне байланысты анықталады. Экономикалық бағалау нені көрсетеді? Бағалаудың негізгі белгісі-қоғамның қажеттілігін өтеу құндылығы. Табиғат байлығының (жердің) қоғамдық қажеттілігі бағаланады. К.Маркс «Жер рентасы дегеніміз-жер иеленушілердің жерін жалға беруден алатын жылдық табысы» деген болатын. Жер рентасы да капиталға айналды деуімізге болады. Капиталға айналған жер рентасы жердің экономикалық бағасы болады. В.И.Ленин «Жерді сатып алу дегеніміз-сол жер беретін табысты сатып алу болады, сондықтан жердің бағасы капиталданған жер рентасы болып табылады»- деп жазды.

Сондықтан капитализмде жердің экономикалық бағасы жерден алынатын жылдық рента мљлшерімен және капиталға төлейтін банк өсімінің процентімен анықталады.

Р =
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


написать администратору сайта